Gọi đúng tên món ăn chỉ là phần dễ nhất. Nhiều người Việt lúng túng hơn ở những chuyện không có trong từ điển: bữa nhậu công ty (nomikai) nên rót rượu cho ai trước, hóa đơn nhóm có cần chia đều hay không, có cần để tiền boa không, và vì sao ai cũng nói một câu ngắn trước khi bắt đầu ăn. Danh mục này tổng hợp các mẫu câu và lưu ý ứng xử khi ăn uống ở Nhật, theo từng tình huống thường gặp.
Bạn đang gặp tình huống nào?
- Sắp đi ăn cùng đồng nghiệp Nhật lần đầu, đặc biệt là bữa nhậu công ty (nomikai) → cần biết ai rót rượu trước, khi nào được tự rót cho mình, và cách nói vài câu xã giao cơ bản trong bữa ăn (đang chuẩn bị).
- Ngồi vào bàn ăn và không hiểu vì sao mọi người luôn nói một câu trước khi cầm đũa → câu nói đó không chỉ là “mời ăn” theo nghĩa đen, xem giải thích chi tiết trong bài Itadakimasu nghĩa là gì, tại sao người Nhật luôn nói trước khi ăn?.
- Cần gọi món ở quán ăn, nhà hàng mà không rành hết thực đơn tiếng Nhật → cần vài mẫu câu gọi món, hỏi thành phần cơ bản (đang chuẩn bị).
- Có dị ứng thực phẩm hoặc ăn chay, cần báo trước với nhà hàng → cần mẫu câu báo dị ứng, ăn chay rõ ràng để tránh hiểu nhầm (đang chuẩn bị).
- Ăn xong theo nhóm và không chắc thanh toán ra sao, có cần để lại tiền boa không → văn hóa ăn uống ở Nhật có vài quy ước riêng về chia hóa đơn và tiền boa khác với Việt Nam (đang chuẩn bị).
Điểm khó riêng của văn hóa ăn uống kiểu Nhật
Một vài thói quen phổ biến ở Việt Nam khi mang sang Nhật có thể gây hiểu lầm ngoài ý muốn. Ví dụ, ở Nhật hầu như không có văn hóa để tiền boa (tipping) — cố tình để thêm tiền đôi khi khiến nhân viên bối rối chứ không được xem là lịch sự. Việc chia hóa đơn theo nhóm (warikan, 割り勘) khá phổ biến ở quán ăn, quán nhậu đi cùng bạn bè hoặc đồng nghiệp, nhưng cách chia cụ thể (chia đều hay theo món đã gọi) thường tùy nhóm tự thống nhất, không có quy tắc bắt buộc. Ngoài ra, vài thói quen dùng đũa quen thuộc ở Việt Nam — như cắm đũa dựng đứng vào bát cơm, hoặc gắp thức ăn chuyền trực tiếp từ đũa người này sang đũa người khác — lại gợi liên tưởng đến nghi lễ tang ma trong văn hóa Nhật, nên tốt nhất nên tránh khi ăn cùng người Nhật.
Câu hỏi thường gặp
Ở Nhật có cần để tiền boa (tip) khi ăn ở nhà hàng không? Không. Giá trên hóa đơn đã là số tiền cần trả, gần như không có văn hóa để thêm tiền boa ở nhà hàng, quán ăn thông thường tại Nhật.
Nếu không ăn được một số món (dị ứng, ăn chay), có nên nói trước không? Nên báo trước với nhà hàng nếu có thể, đặc biệt với các món có thể chứa nguyên liệu gây dị ứng. Cách diễn đạt rõ ràng giúp nhà hàng chuẩn bị món phù hợp thay vì để bạn tự loại bỏ nguyên liệu sau khi món đã được mang ra.